W Wielkopolskim Ośrodku Doradztwa Rolniczego w Sielinku, niedaleko Opalenicy, znajduje się aż 50 uli – miejsce, gdzie pszczoły znajdują schronienie, a my możemy zgłębić tajniki ich życia i niezwykle ważnej pracy. Z okazji Dnia Pszczół, obchodzonego 8 sierpnia, warto przyjrzeć się roli tych owadów, które mają ogromny wpływ na nasze życie i środowisko.

Dlaczego pszczoły są tak ważne?

Czy wiedzieliście, że na Ziemi żyje około 230 tys. gatunków pszczół? Najstarsze wiadomości o chowie pszczół pochodzą sprzed 3 tysięcy lat. Owady te są kluczowe dla naszego ekosystemu. W Polsce aż 75% uprawianych roślin potrzebuje zapylania przez owady, w tym pszczoły. Bez nich zabrakłoby wielu warzyw, owoców, a nawet produktów takich jak kawa czy czekolada! Oprócz uprawianych roślin, pszczoły zapylają również dziko rosnące rośliny, które stanowią pokarm dla wielu zwierząt. Ponadto miód i wosk stanowiły część daniny rolników, artykuły te uważano za bardzo cenne. Ich praca jest więc fundamentem nie tylko naszego pożywienia, ale także zachowania różnorodności biologicznej.

Pszczoły pełnią także rolę wskaźników zdrowia środowiska. Ich wrażliwość na zmiany w ekosystemie sprawia, że mogą sygnalizować problemy związane z zanieczyszczeniem środowiska i degradacją przyrody. Spadek liczby pszczół czy pogorszenie ich zdrowia może świadczyć o zagrożeniu dla całego ekosystemu, na przykład wskazując na wzrost liczby chorób lub roztoczy, takich jak Varroadestructor.

Cenne produkty pszczoły

Pszczoły produkują nie tylko miód, który zawiera wszystkie składniki niezbędne do prawidłowego przebiegu przemiany materii w organizmie człowieka, ale także inne wartościowe produkty, takie jak wosk, mleczko pszczele, pyłek, pierzga, jad pszczeli oraz propolis. Ten ostatni, znany również jako kit pszczeli, ma wyjątkowe właściwości lecznicze – działa przeciwbakteryjnie, regenerująco i pobudza metabolizm. Jego właściwości zostały potwierdzone w badaniach klinicznych, a jego zastosowanie w apiterapii przynosi korzyści zdrowotne w wielu schorzeniach. Dotychczas wykryto w nim ponad400 różnych związków chemicznych, z których każdy cechuje inne właściwości i działanie. Może przybierać barwę brunatną, zielonkawą i pomarańczową – w zależności od rodzaju rośliny. Co ciekawe, jad pszczeli, po liofilizacji, wykorzystywany jest w medycynie jako lek o działaniu bakteriobójczym, antybiotycznym i przeciwzapalnym. Jest szczególnie skuteczny w leczeniu schorzeń stawów oraz w terapii niektórych chorób.

Skuteczność pszczół w inhalacji

Kolejnym prozdrowotnym zabiegiem są apiinhalacje, czyli inhalacjepowietrzem ulowym nasyconym aromatami pszczół, miodu, pyłku, wosku i propolisu. To nowoczesna terapia oddechowa wspomagająca nasze zdrowie. Powietrze ulowe jest bogate w mikrocząsteczki propolisu, pyłku kwiatowego, wosku oraz pachnie pszczołami i innymi naturalnych składników uwalnianymi podczas wachlowania tysięcy pszczelich skrzydełek w celu odparowania wody z nektaru, mają one pozytywny wpływ na samopoczucie i zachowanie zdrowia człowieka.

Inhalacja pszczelim powietrzem przyczynia się do oczyszczenia dróg oddechowych i ułatwia ich funkcjonowanie. Działa rozszerzająco na oskrzela, co może być szczególnie korzystne dla osób z astmą, alergiami lub innymi schorzeniami dróg oddechowych. Za zdrowotne działanie powietrza ulowego odpowiedzialne są substancje lotne z parującego nektaru, takie jak związki eteryczne i feromony, a te są szczególnie dla nas korzystne. Propolis zapewnia, że powietrze ulowe jest wolne od patogenów. Ma działanie antybakteryjne i antywirusowe oraz stymuluje układ immunologiczny, co pomaga organizmowi zwalczać infekcje i wzmacnia jego naturalną ochronę przed chorobami.

Nektar z kwiatów, który pszczoły przynoszą do ula, składa się aż z 80% wody. Aby powstał miód, pszczoły odparowują nektar aż do zawartości wody mniejszej niż 20%. Ta woda w postaci pary unosi w górę związki eteryczne oraz substancje lotne z nektaru i propolisu, co wykorzystywane jest w apiinhalacji.

Życie pszczół
Pszczoły są niezwykle pracowitymi stworzeniami. Pszczoła robotnica, która wygryza się z komórki wiosną lub latem, żyje średnio 36-40 dni. Pszczoły wygryzające się jesienią mogą przetrwać aż 6-9 miesięcy, aby przezimować. Królowa, która rządzi w ulu, może żyć nawet 5-7 lat. W jednym ulu w Sielinku mieszka od 30 do 80 tysięcy pszczół robotnic, jedna królowa i kilkaset trutni, które wbrew powszechnym opiniom, nie są szkodnikami – pełnią ważną rolę w rozwoju roju.

Co ciekawe, aby zebrać nektar na 1 kg miodu, pszczoły muszą odwiedzić około 4 milionów kwiatów. Podczas jednego lotu mogą odwiedzić aż 100 kwiatów, a na zebranie pyłku do jednej komórki plastra potrzebują 20 takich lotów. Pszczoły wykonują nawet 435 ruchów skrzydłami na sekundę, co daje aż 11 400 ruchów na minutę! W ten sposób pszczoły jonizują powietrze ulowe.

Spośród wszystkich pszczół, największe znaczenie mają pszczoły miodne, które uważane są za ważne dla zapylania upraw, dlatego, że zimują gromadnie, są wierne jednemu gatunkowi kwiatów, póki są dla mniej interesujące, czyli stanowią dobre źródło nektaru i pyłku. Są także zbieraczkami nienasyconymi, czyli zbiera pyłek nie tylko dla samej siebie, ale także do karmienia larw i na zapasy zimowe. Oczywiście jedną z bardziej znanych rzeczy, po które cechują pszczoły miodne jest ich pracowitość. Na kwiecie spędzają one znacznie mniej czasu niż inne owady zapylające.

Pszczoły w służbie bezpieczeństwa

Pszczoły mają także niezwykłe zdolności, które mogą być wykorzystywane w służbie bezpieczeństwa. Podobnie jak psy, potrafią wykrywać substancje chemiczne, takie jak materiały wybuchowe czy narkotyki, w bardzo niskich stężeniach. Dzięki temu, po „tresurze”bywają używane do przeszukiwania dużych obszarów, wykrywając niebezpieczne substancje tam, gdzie tradycyjne metody mogą zawodzić. Pszczoły mogą rozpoznać teren w promieniu ponad 3 km od ula, co czyni je wyjątkowymi i autonomicznymi „detektorami” na rzecz bezpieczeństwa publicznego.

Ochrona i zagrożenia
Pszczoły są bardzo wrażliwe na hałas, gwałtowne ruchy, wstrząsy oraz sztuczne perfumy. W okresie zimowym takie bodźce mogą sprawić, że pszczoły staną się bardziej bezbronne i zestresowane. Ważne jest, aby unikać tych czynników, aby nie zakłócać ich spokoju i zdrowia. W przypadku użądlenia, pszczoła wytwarza feromon alarmowy, który skłania inne pszczoły do ataku. W razie użądlenia należy jak najszybciej usunąć żądło, używając ostrej krawędzi np. noża a nie pęsety, aby uniknąć dalszego uwalniania toksyn. Nie należy zostawiać żądła w skórze, ponieważ może to prowadzić do nasilenia reakcji alergicznych.

Zagrożenia dla pszczół
Niestety, pszczoły stają dziś w obliczu wielu zagrożeń, takich jak inwazja roztocza Varroadestructor, który zagraża ich populacjom na całym świecie. W Polsce, w ciągu zaledwie dwóch lat, liczba pszczół w niektórych rejonach wzrasta ponadnormatywnie a w innych jest ich wciąż za mało. Roztocz Varroadestructor odżywia się hemolimfą pszczół, osłabiając je i prowadząc do ich śmierci. Pomimo starań uczonych i pszczelarzy, warrozajest wciążpoważnym problemem na całym świecie.

Dlatego tak bardzo ważna jest nauka o świecie pszczół i powszechna świadomość ich roli w naszym wspólnym środowisku. Zapraszamy do WODR w Sielinku, gdzie nie tylko możecie pooddychać innym powietrzem, ale także spróbować miodu wytworzonego przez tamtejsze pszczoły a zakupiony w biurze Ośrodka słoik „ tego nektaru bogów” może sprawić dużo radości podczas jesiennych pluch i zimowych mrozów a także wzmocnić naszą odporność.