Historia Opalenicy
Pierwsza wzmianka o Opalenicy pochodzi z 1393 roku, kiedy nazwa miejscowości pojawiła się w dokumencie wystawionym przez króla Władysława Jagiełłę. Ówczesna osada była jeszcze wsią. Król wykupił ją z zastawu i przekazał jej wcześniejszemu właścicielowi – Ticzy Barowi (Dietrichowi lub Thietmarowi), którego nazwisko występowało w źródłach również w formach: Ber, Baer, Beer.
Prawa miejskie Opalenica uzyskała pomiędzy 1399 a 1401 rokiem. W 1399 roku w źródłach wciąż określano ją jako wieś, natomiast już w 1401 roku w mieście ufundowano kościół pw. św. Mateusza. Lokacja odbyła się na prawie magdeburskim, jednak dokument lokacyjny nie zachował się do naszych czasów.
Opalenica i ród Opalińskich
W 1445 roku miasto stało się własnością biskupa poznańskiego Andrzeja z Bnina herbu Łodzia, który przekazał je swemu kuzynowi – Piotrowi z Bnina, kasztelanowi santockiemu. W 1453 roku Piotr jako pierwszy przyjął nazwisko Opaleński, wkrótce zmienione na Opaliński.
Rodzina Opalińskich, należąca do najznamienitszych rodów dawnej Rzeczypospolitej, pozostawała właścicielem Opalenicy przez blisko trzy stulecia, aż do śmierci Leona Wojciecha Opalińskiego w 1775 roku.
Opalińscy posiadali zamek położony poza miastem, nad brzegiem rzeki Mogilnicy, otoczony fosą. Według przekazów właśnie tam w 1680 roku urodziła się Katarzyna Opalińska, późniejsza żona króla Polski Stanisława Leszczyńskiego. Ich córka, Maria Leszczyńska, w 1725 roku została żoną króla Francji Ludwika XV.
Pod zaborem pruskim i czas rozwoju
W 1793 roku, po drugim rozbiorze Polski, Opalenica znalazła się pod panowaniem pruskim.
Rozwój miasta i całego regionu był silnie związany z koleją. W 1870 roku uruchomiono linię kolejową łączącą Poznań z Berlinem, a w 1881 roku rozbudowano sieć o połączenie z Grodziskiem Wielkopolskim. W tym samym okresie zapadła decyzja o budowie cukrowni, która stała się pierwszym i do dziś jednym z najważniejszych zakładów przemysłowych gminy.
Konsekwencją powstania cukrowni i potrzeby transportu buraków cukrowych była budowa w 1886 roku pierwszej w Wielkopolsce kolei wąskotorowej.
Mimo germanizacji Opalenica przez cały okres zaborów zachowywała wyraźnie polski charakter. Działały tu liczne organizacje narodowe, a szczególną rolę odegrali księża społecznicy: Wacław Karwowski, Antoni Gustowski i Mieczysław Chudziński.
W 1896 roku głośna w całym państwie pruskim stała się sprawa komisarza policji z Opalenicy, który po znieważeniu arcybiskupa Floriana Stablewskiego został zwolniony ze służby. Z kolei w 1906 roku dzieci szkolne z Opalenicy uczestniczyły w strajku w obronie języka polskiego.
Powstanie wielkopolskie i dwudziestolecie międzywojenne
Opalenica wyzwoliła się spod panowania pruskiego 28 grudnia 1918 roku, w czasie powstania wielkopolskiego. Kompania Opalenicka, licząca ponad 200 osób i dowodzona przez Edmunda Klemczaka, zajęła m.in. dworzec kolejowy oraz rozbroiła niemiecki transport wojskowy jadący do Poznania.
W okresie międzywojennym Opalenica zachowała głównie rolniczy charakter, przy jednoczesnym rozwoju rzemiosła. Szczególną kartę w dziejach miasta zapisała działająca w latach 1929–1932 pierwsza w Polsce fabryka motocykli „Lech”.
Założyli ją: Wacław Sawicki, inż. Władysław Zalewski oraz opaleniczanin Józef Braniewicz. Motocykl „Lech” został po raz pierwszy publicznie zaprezentowany w 1929 roku podczas Powszechnej Wystawy Krajowej w Poznaniu, gdzie zdobył srebrny medal. Był to pierwszy polski motocykl produkowany seryjnie, którego najważniejsze elementy konstrukcyjne – silnik, rama i przednie zawieszenie – były dziełem polskiego konstruktora, inż. Władysława Zalewskiego.
Rozwój fabryki utrudniały niekorzystne przepisy celne, brak odpowiedniego wsparcia oraz skutki światowego kryzysu gospodarczego. Produkcję zakończono w 1932 roku.
II wojna światowa i lata powojenne
Okupacja niemiecka rozpoczęła się tragicznie – od zbombardowania 1 września 1939 roku pociągu ewakuacyjnego na stacji kolejowej. Wielu mieszkańców Opalenicy zginęło lub zostało wywiezionych. W wyniku wojny liczba ludności spadła o ponad 800 osób i w 1946 roku wynosiła 4366 mieszkańców.
Zakończenie II wojny światowej nastąpiło w Opalenicy 26 stycznia 1945 roku i obyło się bez większych zniszczeń.
Po 1945 roku miasto rozwijało się jako ważny ośrodek przemysłowo-rolniczy, związany przede wszystkim z obsługą rolnictwa i przetwórstwem rolno-spożywczym.
Opalenica dziś
Opalenica to dziś nowoczesne i dynamicznie rozwijające się miasto, które łączy bogate dziedzictwo historyczne z aktywnym życiem społecznym, gospodarczym i kulturalnym. Ośrodek pełni ważną rolę lokalnego centrum usługowego, rolniczego i przemysłowego w zachodniej części Wielkopolski.
W ostatnich latach miasto i gmina konsekwentnie inwestują w rozwój infrastruktury – modernizowane są drogi lokalne, przestrzenie publiczne oraz obiekty oświatowe i sportowe. Rozbudowie podlegają również tereny rekreacyjne, a nowe inicjatywy wzmacniają ofertę czasu wolnego dla mieszkańców i odwiedzających.
Opalenica pozostaje miejscem atrakcyjnym dla aktywnych. Funkcjonują tu liczne kluby sportowe i stowarzyszenia, a bogata baza sportowo-rekreacyjna obejmuje stadion, kompleks boisk, korty tenisowe, strzelnicę sportową oraz nowoczesną halę widowiskowo-sportową w centrum miasta. Szczególnym miejscem jest kompleks REMES Sport & SPA, który gościł reprezentację Portugalii podczas EURO 2012 i reprezentację Polski podczas Euro 2021 i nadal przyciąga drużyny sportowe oraz gości z kraju i zagranicy.
Ważnym elementem życia społecznego są wydarzenia lokalne – festyny, imprezy sportowe, koncerty oraz inicjatywy organizowane przez instytucje kultury i organizacje społeczne. Coraz większą rolę odgrywają także działania proekologiczne i promujące aktywny tryb życia, w tym rozwijana sieć szlaków rowerowych prowadzących m.in. do Lwówka i Nowego Tomyśla.
Opalenica pozostaje miejscem przyjaznym do życia – z rozwijającą się ofertą edukacyjną, kulturalną i sportową oraz silną tożsamością lokalną opartą na tradycji, aktywności mieszkańców i nowoczesnym spojrzeniu w przyszłość.
Źródła
- Czesław Łuczak (red.), Dzieje Opalenicy, Poznań: ABOS, 1993.
- Czesław Dużyński, Z dziejów Opalenicy (1401–1901), Poznań 1902.
